Bildung in het Digitale Tijdperk

Bildung in het Digitale Tijdperk

Trek Schopenhauer en Jung maar uit de kast en stof de Nietzsche maar af. We betreden een digitaal tijdperk; een tijdperk dat een nieuw beroep doet op ons metafysische en ethisch besef: een digitale filosofie.

Inhoud van deze blog:

Plato zou zich al tien keer hebben omgedraaid in zijn graf als we de digitale trends in dezelfde lijn leggen als de geschreven taal in de klassieke oudheid waar Plato sterk tegen rebelleerde. Tijdens de opkomst van het schrift sprak hij over ‘De superioriteit van het gesproken Woord’.  Plato merkt op dat mondelinge communicatie de spreker toestaat om onmiddellijk een publiek toe te spreken en een idee aan een gesprekspartner uit te leggen of te verduidelijken, terwijl hij beweert dat deze zelfde gesprekspartner bij het lezen van geschrift “niet reageert” en verstoken is van sociaal contact. Een fenomeen dat we vandaag meer terugzien dan ooit in de geschiedenis.

Nieuwe Technologie & angst

Het is inmiddels geen geheim meer dat nieuwe technologieën een gigantische opmars hebben gemaakt in onze werkambiance. Ik hoef u ook niet te vertellen dat deze nieuwe technologie heeft geleidt tot een nog hevigere emancipatie in productiegroei dan de industriële revolutie. Dit fenomeen jaagt ons vaak angst aan: want wat betekent deze uitbesteding aan machines voor de toekomstgarantie van mijn werk? Maar er zijn meer facetten van dit verschijnsel die ons orwelliaanse angsten aanjagen. Want meer dan uitsluitend werk kunnen we ons afvragen wat de collectieve uitbesteding aan machines betekent voor de toekomstgarantie van ons als mens.

Onderhevig aan een scala aan hypes en trends, waarbij we de explosieve groei vaak zelf niet meer bij kunnen houden, leren we watertrappelen in een digitaliserende wereld. Want binnen nu en tien jaar is het zwemmen of verdrinken. We bereiden onszelf en de aankomende generatie voor op de grote vragen: Hoe moeten we verantwoordelijk omgaan met Big Data? Wat zijn voordelen van nieuwe en wereldomvattende systemen zoals de Blockchain? Welk ethisch appel wordt op ons gedaan als we onze menselijkheid vermengen met robotisering? Hoe ver moeten we AI laten gaan? Met de huidige snelheid van deze ontwikkelingen is het vijf voor twaalf om te acteren als overheid, kennisinstelling, organisaties, en samenleving. Met andere woorden: de orde van ons dagelijks bestaan is gestoeld op technologische ondersteunende systemen. Wat zou het betekenen als we technologische processen veeleer beteugelen eerder dan aanwakkeren? Dat zou op zijn zachtst gezegd een giftig effect hebben op hoe we (het westen) georganiseerd zijn. We zitten in de spagaat, met ons linkerbeen immer gestoeld in de analoge wereld waaraan we de afgelopen 12,5 duizend jaren van het menselijk bestaan gewend zijn geraakt. En ons rechterbeen wordt gezogen in een digitale revolutie.

Nieuwsgierigheid & de informatievlucht

De menselijke nieuwsgierigheid zorgt ervoor dat zowel gebruik als creatie van informatie een enorme vlucht neemt. We hebben een exponentiële toename van data. Wederom ligt de bal bij de mens. Want daar moeten we iets mee. Die lading data wordt niet minder, en we zijn een kwetsbare prooi voor corrupte jagers. We hebben een opgave om de balans te vinden op weg naar een gewenste digitale maatschappij. Het overgebruikte modewoord Big Data wijst op de merkbaarheid tot in de haarvaten van de maatschappij.

De schielijke inhaalslag waarmee het technologische intellect ons humane denkvermogen nadert voelt bedreigend. We voelen de virtuele adem in onze nek. Want de boodschap is vlijmscherp: sommigen van ons zijn vervangbaar. Niet uniek, niet eenmalig. Simpelweg te deponeren en te substitueren door een mondig stuk metaal. En dat zorgt voor een identiteitscrisis en corps. Als we al niet geïntimideerd waren door de 7.7 miljard menselijke concurrenten. Het statement dat je ‘menselijke’ vaardigheden zoals creativiteit en klantgerichtheid niet kunt programmeren is reeds omstreden en bevochten. Een schrale troost dus: dat in wezen niemands beroep veilig wordt gesteld door het vermogen te ‘verbinden’ of ‘zakelijke charme’. Deze throwback naar de 20ste -eeuwse industriële revolutie heeft een seculariserend effect op arbeid – resulterend in een erosie op het ‘personal brand’. In een tijd waarin het belangrijker is dan ooit om je te kunnen onderscheiden van anderen is de schaarste aan de mogelijkheid om je te kunnen onderscheiden ook groter dan ooit.

Digitale Jongeren

Filosofie als toevlucht tijdens een Digitale Revolutie

Het verval van de identiteit door technologie is een fenomeen herkenbaar uit de eerste industriële revolutie. Carl Marx suggereert dat de klassieke vorm van werk ons meest menselijk maakt, omdat het de essentie van onze soort vervuld. Hiermee doelt Marx op de werkvorm waarbij lieden zich specialiseerde in een bepaalde ambacht, zoals het bakken van brood, landwerken, het naaien van kledij of het bewerken van hout. Echter sinds de industriële revolutie worden mensen veeleer kapot gemaakt door hun werk in plaats van vervuld. Daardoor, luidt een bekende theorie van Marx, kregen werknemers vaak een gevoel van vervreemding: een hevig gevoel van exclusie en separatie. En dat is niet zo raar. Want kapitalisme, alsmede digitalisering, plaatst in de meest letterlijke vorm een blokkade tussen jou en hetgeen wat jij aan het fabriceren bent. De bakker kneed het brood niet meer. De boer(in) melkt de koe niet meer. De naai(st)er voelt de stof niet meer. De timmerman snijdt het hout niet meer. In plaats van ambachtslieden zijn mensen een tandwiel in de schakel geworden. Dat maakt de arbeid leeg en kleurloos.

Alain de Botton voegt zich bij de theorie van Marx’ theorie met zijn stelling dat het belangrijk is om een persoonlijk toegevoegde waarde te voelen als individu[6]. En naar zijn interpretatie kan dat alleen als je in contact staat met de bron van je werk (het deeg van de bakker in ons voorgaande voorbeeld), en dat ziet transformeren tot een eindproduct dat gebruikt wordt.
Ook maakt de Botton een onderscheid in praktisch opgeleiden en theoretisch opgeleiden. Waar de praktisch opgeleiden vaak een beroep kiezen om te werken en werken zien als een middel om (leuk) te kunnen leven, ziet de Botton dat theoretisch opgeleiden veeleer een vak kiezen als verlengstuk van hun identiteit. In de wetenschap dat theoretisch opgeleiden vaker meer keuze hebben wat voor werk zij kunnen doen en waar zij dat werk willen uitvoeren kiezen ze werk dat een uitdrukking is van wie zij zijn en waar ze een stuk eigenheid in kwijt kunnen: ze leven om te werken.

Dystopische scenario’s

De opdracht die we voor ons zien is kristalhelder: het minimaliseren van negatieve impact. Black Mirror, een buitengewoon hooggewaardeerde serie die te zien is op Netflix, verbeeldt elke stand-alone aflevering nieuwe duistere toekomstbeelden over mens en technologie. Als we het hebben over het verliezen van onze identiteit (of in Marx’ woorden, het vervreemden van onszelf) is Black Mirror meester in het visualiseren van dergelijke scenario’s door extrapoleren van de huidige technologieën naar dystopische scenario’s waarin onze hersenen kunnen worden gelezen, geüpload naar de cloud en digitaal opnieuw kunnen worden opgewekt als avatars of robots.
De schimmige beelden die Black Mirror laat zien zijn geen ver-van-mij-bed-show meer. Het zijn beelden die genoeg herkenning oproepen om een huiverende ongemakkelijkheid op te roepen. Sterker nog: China werkt op dit moment hard om één van die dystopische scenario’s werkelijkheid te laten worden door de invoer van een sociaal krediet systeem. Dit systeem houdt over 1.3 miljard mensen bij hoe ‘braaf’ ze zijn en geeft hen er persoonlijke punten voor. Over je identiteit verliezen gesproken. Want als je niet genoeg punten hebt wordt je geblacklist om te kunnen vliegen of treinen.

Analoge Tegenbeweging

Er vindt een digitale versus analoge polarisatie plaats. Het digitaal extremisme waarmee de wereld wordt veroverd biedt alsmaar minder plaats voor analoge schoonheden.
Het klinkt niet alleen tijd voor een digitale filosoof die ons de weg wijst, het klinkt bovenal tijd voor een analoge tegenbeweging. Terwijl ik deze column uitwerk op mijn laptop, luisterend naar de muziek op de speaker, terwijl berichtjes mijn telefoon binnenstromen, heb ik broodnodig behoefte aan een digitale detox. Wie doet er mee?

Wil je net zo rebellerend leren denken als Plato? Ga naar ChalkTalk! 

Wil je hier meer over te weten komen? Boek onze module digitalisering of Macht & Invloed.

Wil je up-to-date blijven van onze andere columns? Volg ons op Social Media!

Eva-Lisa Janssen
Eva-Lisa JanssenMede-oprichter & Directeur
Die ambitieuze twintiger, klaar om te werken aan een nieuwe wereld. Gedreven door de honger naar kennis en co-creatie. Ik heb de handen uit de mouwen gestoken om deze wereld een stukje beter, leuker en mooier proberen te maken.
Het is mijn doel om deze wereld door te geven aan de volgende generaties op een manier waar ik trots op ben.
This error message is only visible to WordPress admins

Error: API requests are being delayed for this account. New posts will not be retrieved.

There may be an issue with the Instagram Access Token that you are using. Your server might also be unable to connect to Instagram at this time.

Error: No posts found.

Make sure this account has posts available on instagram.com.

Error: admin-ajax.php test was not successful. Some features may not be available.

Please visit this page to troubleshoot.

By |2019-02-09T01:26:55+01:00december 19th, 2018|Bildung, Chalk Talk, Digitaal Tijdperk, Digitalisering, Macht & Invloed|